زلزله و پناهگیری مناسب

روز 

كاهش خسارت هاي زلزله با پناه گيري مناسب
رئيس گروه آموزش هاي همگاني پژوهشكده زلزله شناسي در گفت وگو با ايران

نويسنده: دينا درستكار

گزارش ها و نظرسنجي ها نشان مي دهد كه در حال حاضر سهم آموزش، تبليغات و توجه به ايمني و آمادگي در برابر زلزله اي كه كارشناسان وقوع آن را جدي مي دانند، اندك و ناچيز است!
و عجيب تر آن كه بررسي هاي صورت گرفته بيانگر آن است بيشتر از آن كه خود زلزله و آوارها قرباني بگيرد نحوه برخورد با زلزله و عدم ايمني در برابر آن است كه موجب افزايش آمار قربانيان و خسارت هاي ناشي از اين بلاي طبيعي مي شود.
در اين بين سهم آموزش كودكان، دانش آموزان و نوجوانان بسيار قابل توجه است. به اين دليل كه اين طيف در بسياري از خانواده ها وجود دارد. يعني تقريباً تمام خانواده ها يك يا چند دانش آموز يا كودك دارند و هم به علت تاثير آموزش و يادگيري در كودكان و نوجوانان كه بسيار بيشتر است. در سال هاي اخير اقدامات قابل توجهي براي ارتقاي فرهنگ ايمني در برابر زلزله صورت گرفته است از جمله اينكه هر سال در هشتم آذرماه مانور سراسري زلزله در مدارس كشور براي خروج و پناهگيري صحيح صورت مي گيرد. در اين مانورها دانش آموزان با توجه به آموزش هايي كه قبلاً توسط مربي هاي ويژه به آنها داده شده است در موقعيت هاي مناسب پناه مي گيرند و با توجه به وقوع زلزله فرضي در شرايط بحراني تجربه يك زلزله واقعي را كسب مي كنند. اين آموزش ها باعث مي شود دانش آموزان به تجربه جديدي از شرايط و موقعيت بحراني دست يابند و فرهنگ ايمني به بخشي از آموزه هاي دروني آنها تبديل شود.

قربانيان زلزله يا پناهگيري؟
هر سال در روز 8 آذرماه مانور سراسري زلزله و ايمني در مدارس سراسر كشور برگزار مي شود كه امسال نيز در بيش از 120 هزار مدرسه و براي 12 ميليون دانش آموز اجرا شد.
دكتر محمدرضا مهدوي فر رئيس گروه آموزش هاي همگاني پژوهشكده زلزله شناسي در اين باره مي گويد: هدف ما از اجراي اين طرح آموزش دادن دانش آموزان است كه حضور قابل توجهي در تمام خانواده ها دارند تا بتوانند آموزش هاي صحيح در خصوص پناهگيري صحيح و خروج صحيح را بياموزند. چرا كه طي تحقيقات در بسياري از زلزله ها خسارت ها و كشته ها و زخمي ها در اثر عملكرد اشتباه در حين زلزله است. يعني براساس تصور بسياري از افراد جامعه كه خود زلزله موجب آسيب ديدن مردم مي شود در حالي كه بخش اعظمي از خسارت هاي جاني و مالي بعد از زلزله به دليل عدم آموزش صحيح يا اجراي صحيح آن است. قصد ما اين است در چنين مانورهايي اين عملكرد اشتباه را سمت و سويي بدهيم به سمت عملكرد صحيح تا خسارت ها كاهش بيايد. وي مي افزايد: در بسياري از زلزله هاي شديد هيچ ديوار يا سقفي فرو نمي ريزد اما با اين وجود تعداد زيادي كشته و زخمي به جا مي ماند. اين مجروحيت ها به دليل پناه نگرفتن صحيح است. شايد در ظاهر و براي كساني كه آموزش صحيح نديده اند اين طور به نظر برسد كه مثلاً قرار گرفتن در حاشيه داخلي يك ديوار چقدر مي تواند موثر باشد. در حالي كه در بسياري از موارد اصابت اشيا يا ريزش سقف ها، ديوارهاي كاذب در صورتي كه فرد به درستي در حاشيه ديوار پناه گرفته باشد آسيبي به وي نمي رساند.»
رئيس گروه آموزش پژوهشكده زلزله شناسي اظهار مي دارد: متاسفانه آنچنان كه به ايمن سازي ساختمان ها و شهر پرداخته شده است به خوبي و اندازه كافي به آموزش هاي صحيح در حين زلزله مانند پناهگيري پرداخته نشده است. اگر فرد بتواند به درستي در گوشه ديوار سر و گردن خود را پوشش دهد تا شيشه ها و آوار به قسمت هاي حياتي بدن او آسيب نرساند يا هنگام خروج به خوبي و با توجه به آموزش هاي صورت گرفته ساختمان و راه پله ها را طوري ترك كنند كه سقوط به پله ها و اني بگيرد نحوه برخورد با زلزله و عدم ايمني در برابر آن است كه موجب افزايش آمار قربانيان و خسارت هاي ناشي از اين بلاي طبيعي مي شود.
در اين بين سهم آموزش كودكان، دانش آموزان و نوجوانان بسيار قابل توجه است. به اين دليل كه اين طيف در بسياري از خانواده ها وجود دارد. يعني تقريباً تمام خانواده ها يك يا چند دانش آموز يا كودك دارند و هم به علت تاثير آموزش و يادگيري در كودكان و نوجوانان كه بسيار بيشتر است. در سال هاي اخير اقدامات قابل توجهي براي ارتقاي فرهنگ ايمني در برابر زلزله صورت گرفته است از جمله اينكه هر سال در هشتم آذرماه مانور سراسري زلزله در مدارس كشور براي خروج و پناهگيري صحيح صورت مي گيرد. در اين مانورها دانش آموزان با توجه به آموزش هايي كه قبلاً توسط مربي هاي ويژه به آنها داده شده است در موقعيت هاي مناسب پناه مي گيرند و با توجه به وقوع زلزله فرضي در شرايط بحراني تجربه يك زلزله واقعي را كسب مي كنند. اين آموزش ها باعث مي شود دانش آموزان به تجربه جديدي از شرايط و موقعيت بحراني دست يابند و فرهنگ ايمني به بخشي از آموزه هاي دروني آنها تبديل شود.

قربانيان زلزله يا پناهگيري؟
هر سال در روز 8 آذرماه مانور سراسري زلزله و ايمني در مدارس سراسر كشور برگزار مي شود كه امسال نيز در بيش از 120 هزار مدرسه و براي 12 ميليون دانش آموز اجرا شد.
دكتر محمدرضا مهدوي فر رئيس گروه آموزش هاي همگاني پژوهشكده زلزله شناسي در اين باره مي گويد: هدف ما از اجراي اين طرح آموزش دادن دانش آموزان است كه حضور قابل توجهي در تمام خانواده ها دارند تا بتوانند آموزش هاي صحيح در خصوص پناهگيري صحيح و خروج صحيح را بياموزند. چرا كه طي تحقيقات در بسياري از زلزله ها خسارت ها و كشته ها و زخمي ها در اثر عملكرد اشتباه در حين زلزله است. يعني براساس تصور بسياري از افراد جامعه كه خود زلزله موجب آسيب ديدن مردم مي شود در حالي كه بخش اعظمي از خسارت هاي جاني و مالي بعد از زلزله به دليل عدم آموزش صحيح يا اجراي صحيح آن است. قصد ما اين است در چنين مانورهايي اين عملكرد اشتباه را سمت و سويي بدهيم به سمت عملكرد صحيح تا خسارت ها كاهش بيايد. وي مي افزايد: در بسياري از زلزله هاي شديد هيچ ديوار يا سقفي فرو نمي ريزد اما با اين وجود تعداد زيادي كشته و زخمي به جا مي ماند. اين مجروحيت ها به دليل پناه نگرفتن صحيح است. شايد در ظاهر و براي كساني كه آموزش صحيح نديده اند اين طور به نظر برسد كه مثلاً قرار گرفتن در حاشيه داخلي يك ديوار چقدر مي تواند موثر باشد. در حالي كه در بسياري از موارد اصابت اشيا يا ريزش سقف ها، ديوارهاي كاذب در صورتي كه فرد به درستي در حاشيه ديوار پناه گرفته باشد آسيبي به وي نمي رساند.»
رئيس گروه آموزش پژوهشكده زلزله شناسي اظهار مي دارد: متاسفانه آنچنان كه به ايمن سازي ساختمان ها و شهر پرداخته شده است به خوبي و اندازه كافي به آموزش هاي صحيح در حين زلزله مانند پناهگيري پرداخته نشده است. اگر فرد بتواند به درستي در گوشه ديوار سر و گردن خود را پوشش دهد تا شيشه ها و آوار به قسمت هاي حياتي بدن او آسيب نرساند يا هنگام خروج به خوبي و با توجه به آموزش هاي صورت گرفته ساختمان و راه پله ها را طوري ترك كنند كه سقوط به پله ها و ... را نداشته باشند تا حدود زيادي خسارت هاي ناشي از زلزله كاهش مي يابد. درواقع در حين زلزله وقايعي رخ مي دهد كه مي توانيم با چند كار ساده از آن جلوگيري كنيم و اين همان هدف بزرگي است كه از اجراي هر ساله طرح مانور زلزله دنبال مي شود.

فرهنگ فراموش شده ايمني
اگرچه در سال هاي مختلف هر از چند گاهي به موضوع زلزله از زواياي مختلفي پرداخته مي شود و تمامي متوليان با عزمي جدي تر به فكر ايمني در برابر زلزله مي افتند اما تمامي اين تدابير تنها در حد چند روز باقي مي ماند و بعد از آن همه چيز به زمان ديگري موكول مي شود. زماني مانند وقوع خود زلزله واقعي! جاي تعجب بسيار است كه در كنار تمامي مشكلات و معضلات اجتماعي كه جاي قابل توجهي را در رسانه ها و فرهنگ عمومي به خود اختصاص داده است. هنوز بحث ايمني در برابر زلزله آنچنان كه بايد مورد توجه قرار نگرفته است و به صورت نهادينه به بخشي از فرهنگ مهم ما تبديل نشده است. به نظر مي رسد همزمان با پايان هر زلزله بحراني در كشور فرهنگ ارتقا و ايمني آن نيز پايان مي گيرد!
دبير شوراي دائمي مانور زلزله در اين باره مي گويد: «اواخر سال قبل در كشور ژاپن زلزله اي به بزرگي 9 ريشتر اتفاق افتاد. اين زلزله هم به لحاظ قدرت و هم به لحاظ انرژي هزاربار بزرگتر از زلزله بم ارزيابي شروج و مقابله با زلزله به خوبي به مردم اين كشور آموزش داده شده بود كه هنگام زلزله بايد چگونه عمل كنند، توانستند خسارت ها را تا اندازه قابل توجهي كاهش دهند البته ناگفته نماند كه در ژاپن علاوه بر پناهگيري خوب و مناسب ساختمان هاي ايمن كه تخريب نشد موجب شد خسارت ها تا اندازه قابل توجهي كاهش بيابد.
  او درباره اقداماتي كه تاكنون براي ايمني در برابر زلزله انجام شده است، مي گويد: «پژوهشكده بين المللي زلزله شناسي فعاليتي از سال ها قبل براي ايمن سازي در برابر زلزله آغاز كرده است. علاوه بر مانور سراسري زلزله كه با همكاري سازمان مديريت بحران، آموزش و پرورش و هلال احمر انجام مي شود، همه ساله 18 ارديبهشت ماه هم يك همايش سراسري براي مهدهاي كودك سراسر كشور برگزار مي شود. متاسفانه هنوز تقسيم وظايف و كارها در برابر وقوع زلزله به خوبي بين نهادهاي مختلف تعريف نشده است و براي اجراي چنين مانورهايي براي تقويت و ارتقاي فرهنگ ايمني در برابر زلزله به حمايت هاي وسيع تري نياز داريم. بايد به اين باور برسيم كه زلزله يك پديده ضدانساني نيست بلكه يك پديده كاملاً طبيعي است كه نشان دهنده حيات و زندگي زمين است. ايران در كمربند زلزله خيز دنيا قرار گرفته است. به طور كلي مناطق كمربند زلزله از نظر خطرپذيري به سه سطح خيلي زياد، زياد و متوسط تقسيم مي شود كه ايران در بالاترين سطح خطر قرار دارد. بنابراين با توجه به تمامي اين موارد لزوم ارتقاي ايمني در برابر زلزله بسيار مشهود و ملموس خواهد بود .

روزنامه ايران، شماره 4952 به تاريخ 9/9/90، صفحه 15 (زنگ اول)

زلزله هیچگاه خبر نمیدهد بنابراین باید چهار کلید ایمنی در مقابل زلزله را بیاد داشته باشیم

1_ آگاهی و شناخت مردم از زلزله و مقابله با خطرات آن
2_ مقاوم سازی و ایمن سازی ساختمانها
3_ آمادگی در مقابل زلزله در مورد پناه گیری به موقع
4_ ایجاد آرامش و خونسردی در هنگام وقوع زلزله و سرعت عمل بطور صحیح و به دور از هر گونه شتابزدگی


در هنگام زلزله چه کنیم؟
1_ آرامش خود را حفظ کنید از پنجره و درهای شیشه ای دور شوید تا دچار سانحه نشوید
2_ در ساختمانهای بلند به محل امن داخل آپارتمان پناه ببرید و در ساختمانهای یک طبقه یا دو طبقه سریع به فضای باز بروید
3_ از آسانسور استفاده نکنید زیرا ممکن است برق قطع شود و شما در آسانسور محبوس بمانید
4_ مواظب پرتاب وسایل سنگین از بلندی و ریزش سنگها و آجرهای دیوار باشید
5_ از سیم و تیر چراغ برق ، قفسه ها و وسایل سنگین فاصله بگیرید
6_ در ساختمان به زیر تخت و یا میز بروید
7_ در هنگام خروج از ساختمان روی سر خود را با کیف ، کتاب و یا حداقل با دست بپوشانید تا سر در مقابل سقوط اشیاء محافظت شود
8_ چنانچه در هنگام زلزله درون اتومبیل هستید آنرا به سمت راست جاده هدایت کنید و خاموش کنید
9_ اگر در رختخواب هستید ، همانجا بمانید و با بالش از سر خود محافظت کنید


مکانهای امن در هنگام وقوع زلزله عبارتند از:
1_ زیر میز یا تخت
2_ گوشه دیوار ها
3_ کنار ستون ها
4_ زیر چارچوب در
5_ کنار دیوارهای داخلی ساختمان


مکان های خطرناک در هنگام وقوع زلزله عبارتند از:
1_ کنار در و پنجره های شیشه ای ، آینه و ویترین
2_ راه پله و آسانسور
3_ زیر وسایل قابل سقوط مثل : لوستر ، تابلو و کابینت های آشپزخانه
4_ نزدیک وسایل سنگین مثل : کمد ، کتابخانه ، یخچال ، تلویزیون و...
5_ زیر بالکن و سر در فروشگاهها
6_ زیر و کنا درختها و چراغ های برق


پس ازاتمام زلزله چه باید کرد؟
1_ آرام باشید و دیگران را نیز به آرامش دعوت کنید
2_ تا لرزه تمام نشده محل امن خود را ترک نکنید
3_ به دنبال آتش سوزی های کوچک بگردید و آنها را خاموش کنید
4_ احتمال لرزش های بعدی را فراموش نکنید